जिल्हा परिषद शाळा चिंचपाडा (जा.) व बचत गटाच्या सहकार्यातून बंधारा वनराई बंधारा विद्यार्थी, शिक्षक आणि बचत गटातील महिलांचा उत्स्फूर्त सहभाग; जलसंवर्धनाचा दिला महत्त्वपूर्ण संदेश

चिंचपाडा (जा.) पाण्याचे महत्त्व ओळखून पाण्याचा प्रत्येक थेंब वाचविणे ही काळाची गरज बनली आहे. भविष्यातील पाणीटंचाईवर मात करण्यासाठी तसेच पावसाचे वाहून जाणारे पाणी अडवून जमिनीत जिरविण्यासाठी जलसंधारणाच्या विविध उपाययोजना करणे आवश्यक आहे. याच सामाजिक बांधिलकीतून जिल्हा परिषद शाळा चिंचपाडा (जा.) आणि गावातील बचत गट यांच्या संयुक्त सहकार्यातून वनराई बंधाऱ्याची निर्मिती करण्यात आली.

या उपक्रमात शाळेतील विद्यार्थी, शिक्षक तसेच गावातील बचत गटातील महिलांनी उत्स्फूर्त सहभाग नोंदविला. सर्वांनी एकत्र येत श्रमदानातून वनराई बंधारा साकारला. या उपक्रमामुळे शाळा आणि गाव यांच्यातील सहकार्याचे उत्तम उदाहरण निर्माण झाले आहे.

**पाण्याचे महत्त्व आणि जलसंवर्धनाचा संदेश**

‘पाणी हेच जीवन आहे’, पाण्याशिवाय सजीवांचे अस्तित्व शक्य नाही. मानव, पशुपक्षी, शेती आणि पर्यावरण या सर्वांसाठी पाणी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. दिवसेंदिवस वाढती लोकसंख्या, पाण्याचा वाढता वापर, भूजल पातळीत होणारी घट आणि अनियमित पर्जन्यमान यामुळे पाण्याची समस्या गंभीर होत आहे. त्यामुळे पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे, पावसाचे पाणी अडविणे, पाणी जमिनीत मुरविणे आणि जलस्रोतांचे संवर्धन करणे गरजेचे आहे.

वनराई बंधाऱ्यामुळे पावसाचे वाहून जाणारे पाणी अडविण्यास मदत होते. तसेच पाणी काही काळ साठून राहिल्याने ते जमिनीत मुरण्यास मदत होते. परिसरातील ओलावा टिकून राहणे, भूजल पातळी वाढण्यास हातभार लागणे आणि परिसरातील पाण्याची उपलब्धता सुधारणे असे महत्त्वपूर्ण फायदे या उपक्रमातून साध्य होऊ शकतात.

**विद्यार्थ्यांमध्ये पर्यावरण संवर्धनाची जाणीव**

या उपक्रमाचे विशेष वैशिष्ट्य म्हणजे विद्यार्थ्यांचा सहभाग. पुस्तकातील जलसंवर्धनाचे महत्त्व प्रत्यक्ष कृतीतून अनुभवण्याची संधी विद्यार्थ्यांना मिळाली. श्रमदान, सामूहिक प्रयत्न, सामाजिक जबाबदारी, पर्यावरण संवर्धन आणि पाण्याचे नियोजन यांचे महत्त्व विद्यार्थ्यांना समजले. ‘थेंबे थेंबे तळे साचे’ या उक्तीचा प्रत्यय या उपक्रमातून आला.

गावातील महिलांनीही उत्साहाने सहभाग घेतल्यामुळे महिला सक्षमीकरणाबरोबरच ग्रामविकासाच्या कामात महिलांचे योगदान किती महत्त्वाचे आहे, हे अधोरेखित झाले.

**एकजुटीतून जलसंवर्धनाचा आदर्श**

शाळा आणि बचत गट यांच्या सहकार्यातून राबविण्यात आलेला हा उपक्रम केवळ वनराई बंधारा निर्मितीपुरता मर्यादित नसून समाजाला जलसंवर्धनाचा संदेश देणारा ठरला आहे. प्रत्येक गावाने अशा प्रकारचे उपक्रम राबविल्यास पाणीटंचाई कमी करण्यासाठी निश्चितच मदत होऊ शकते.

‘पाणी अडवा, पाणी जिरवा’, ‘पाण्याचा प्रत्येक थेंब वाचवा’ आणि ‘जलसंवर्धन हीच काळाची गरज’ या संदेशातून ग्रामस्थांमध्ये पाण्याबाबत जनजागृती करण्याचा प्रयत्न या उपक्रमातून करण्यात आला.

शाळेतील विद्यार्थी, शिक्षक आणि बचत गटातील महिलांच्या सामूहिक प्रयत्नातून साकारलेला हा वनराई बंधारा सामाजिक एकात्मता, श्रमदान आणि पर्यावरण संवर्धनाचा प्रेरणादायी आदर्श ठरला आहे.